Hasselt lag aan de Helbeek en niet aan de Demer

by Jos Sterk
by Jos Sterk

Aan de oostkant van Hasselt loopt de Helbeek in een vallei met als hoogste punten aan de ene kant de Heuvel tussen de Maastrichterstraat en de Capucienenstraat en anderzijds de hoogte ten zuiden van de Hoogstraat. In die vlakte zijn de oudste gebouwen van Hasselt te vinden, zoals de kerk, het vroegere stadhuis en de hallen. Daar was water beschikbaar zonder dat de oude Hasselaren te ver moesten lopen. Mogelijk stond deze bewoning los van een tweede aan de Reddelberg (Van Veldeke) waar in het Dorp de eerste bewoning rond de Ertbeek lag. Hasselt is dus waarschijnlijk niet uit één maar uit twee kernen ontstaan die geleidelijk aan versmolten zijn. Grote delen van de stad zijn halfmoerassig, waardoor de Hasselaren zich vooral op de hoger gelegen plekken vestigden. Niet voor niets was de Hoogstraat de meest prestigieuze straat van de stad, een titel die ze tot de dag van vandaag heeft weten te behouden.

De waterhuishouding van Hasselt leverde in vroeger eeuwen heel wat problemen op. De sloten en beekjes zijn nog altijd aanwezig, maar uiteraard niet meer zichtbaar. Vla       kbij de Grote Markt liep tussen de huizen de Pandoer en de Draeck (laatste stuk van de Havermarkt) de Winterbeek of Sauwe. Voordien werd die de Jodenbeek genoemd, want de Havermarkt was de Jodenstraat. Op de plaats van het huidige oude gerechtsgebouw lag de Jodenplas, wat aangeeft dat het niet meteen een droge buurt was. Deze beek stak de Havermarkt over, liep in de achtertuin van 7 huizen van de Koning Albertstraat, stak daar de straat over (met een houten brugje) achter de Valk (de huidige galerie de Ware Vrienden) en mondde op het uiteinde van de Beerenstraat uit in de Hellebeek of Helbeek. Daar lag toen een stevige sluis (‘een beer’) die werd bestuurd door een sluiswachter.

De Winterbeek kwam van het Swert Schaep in de Hoogstraat en liep zo naar de Kleine en Grote Roscamp in de Aldestraat, allemaal huizen die nu verdwenen zijn, zwenkte via de Gulden Hoet in de Kapelstraat, liep achter het Sweert door (dat natuurlijk wel nog bestaat) door de hof van de Hoogbrugge (Massimo Duti, voordien Majestic) zo naar de Havermarkt. Op de beek waren een hoop ‘heerlijckheden’ of ‘secretiën’, zeg maar wc’s, aangesloten. En dat veroorzaakte niet alleen ‘pestilentiënziekten’, maar leidde ook tot langdurige twisten. De beken in het stadscentrum waren dan ook vieze poelen, met dode honden, katten en alles wat verder maar aan afval denkbaar was.